همه چیز درباره آرتروز؛ بیماری خاموش مفاصل
آرتروز یکی از شایعترین بیماریهای مفصلی است که میلیونها نفر در سراسر جهان را درگیر کرده است. این بیماری که با نام علمی «استئوآرتریت» نیز شناخته میشود، بهتدریج غضروفهای مفصلی را تخریب کرده و با علائمی مانند درد، خشکی، تورم و کاهش دامنه حرکتی همراه است.
بسیاری از افراد نخستین علائم این بیماری را با خستگی ساده یا دردهای گذرا اشتباه میگیرند؛ در حالیکه تشخیص بهموقع نقش مهمی در کنترل روند بیماری دارد. در این مقاله به بررسی جامع علائم، علل، خطرات، راههای درمانی و نقش تغذیه در بهبود آرتروز میپردازیم.
آرتروز چیست و چه عواملی باعث آن میشود؟
آرتروز نوعی بیماری تحلیلبرنده مفاصل است که در آن غضروف بین استخوانها بهتدریج نازک شده یا از بین میرود. این غضروفها نقش ضربهگیر دارند و مانع از تماس مستقیم استخوانها با یکدیگر میشوند. در نتیجه با آسیب غضروف، استخوانها در تماس مستقیم با یکدیگر قرار گرفته و اصطکاک شدیدی بینشان ایجاد میشود که منجر به درد، التهاب و تغییر شکل مفصل خواهد شد.
علل ابتلا به آرتروز متعدد هستند. افزایش سن یکی از مهمترین عوامل خطر محسوب میشود؛ اما ژنتیک، چاقی، آسیبهای مفصلی در گذشته، بیماریهای التهابی، کمتحرکی و حتی برخی مشاغل فیزیکی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند. زنان در سنین پس از یائسگی نیز به دلیل تغییرات هورمونی، بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز قرار دارند.
اولین علائم آرتروز!
علائم اولیه آرتروز ممکن است خفیف و مبهم باشند، اما آگاهی از آنها میتواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام بیماری ایفا کند. درد مفصل بهویژه هنگام حرکت، خشکی صبحگاهی که معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه طول میکشد، صدای تقتق یا ساییدهشدن هنگام خم و باز کردن مفصلها و کاهش انعطافپذیری از جمله نشانههای اولیه هستند.
در زنان این علائم گاهی به شکل دردهای منتشر در مفاصل کوچک مانند انگشتان یا زانوها ظاهر میشوند. همچنین احساس خستگی مداوم و حساسیت به لمس در ناحیه مفصل از دیگر نشانههای هشداردهنده بهشمار میآیند.
علائم آرتروز در مفاصل مختلف
موقعیت مفصل درگیر تأثیر زیادی بر نحوه بروز علائم دارد. برای مثال علائم آرتروز زانو در زنان و مردان این است که فرد هنگام راه رفتن یا ایستادن طولانی دچار درد و گاهی صدای ساییده شدن استخوان میشود. تورم خفیف، سختی در بالا رفتن از پله و گاهی قفل شدن مفصل از دیگر علائم این نوع آرتروز هستند.
همچنین علائم آرتروز دست و پا به این صورت است که مفاصل انگشتان بهویژه در ناحیه بندهای انتهایی تحت تأثیر قرار میگیرند. در صورتی که فرد مبتلا به آرتروز دست باشد، معمولاً از کاهش قدرت انگشتان و ناتوانی در انجام کارهای ظریف شکایت میکند. آرتروز پا نیز میتواند موجب درد در مفاصل مچ، انگشتان و کف پا شود و حرکت طبیعی بیمار را مختل کند.
آیا بیماری آرتروز خطرناک است؟
در صورت پیشرفت و عدم درمان مناسب آرتروز، این بیماری میتواند منجر به ناتوانیهای جدی شود. تحلیل پیشرونده مفاصل، کاهش توان حرکتی، نیاز به جراحی تعویض مفصل و حتی افسردگی ناشی از درد مزمن از جمله پیامدهای این بیماری هستند.
در مواردی که چندین مفصل بهطور همزمان درگیر شوند، فرد دچار محدودیتهای جدی در زندگی روزمره خود میشود. بنابراین اگرچه آرتروز در بیشتر موارد مرگبار نیست، اما در صورت بیتوجهای، کیفیت زندگی را بهشدت کاهش میدهد.
روشهای درمان آرتروز
درمان آرتروز به معنای حذف کامل بیماری نیست، بلکه هدف اصلی آن کنترل علائم و کند کردن روند تخریب مفصل است. داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) برای تسکین درد و التهاب استفاده میشوند. از دیگر داروهای مورد استفاده در درمان آرتروز نیز میتوان به گلوکوزامین، هیدروکودون، ملوکسیکام و ناپروکسن سدیم اشاره کرد.
همچنین در سالهای اخیر درمانهایی نظیر تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) یا سلولهای بنیادی مورد توجه قرار گرفتهاند. این روشها با تحریک بازسازی بافتی، به کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل کمک میکنند. در نهایت در صورت پیشرفت شدید بیماری، تعویض مفصل ممکن است تنها گزینه باقیمانده باشد.
درمان قطعی آرتروز چیست؟
تاکنون هیچ درمان قطعی برای آرتروز کشف نشده زیرا این بیماری مزمن و پیشرونده است، اما با درمانهای مناسب میتوان آن را تا حد زیادی کنترل کرد و کیفیت زندگی بیمار را ارتقا داد. بنابراین هدف درمانی در آرتروز کاهش التهاب، حفظ تحرک مفصل و پیشگیری از بدتر شدن وضعیت است.
ترکیبی از دارو، فیزیوتراپی، تغییر سبک زندگی و تغذیه مناسب میتواند در برخی بیماران موجب بهبود طولانیمدت شود. بنابراین اگرچه درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما میتوان این بیماری را با رعایت برخی نکات به خوبی کنترل کرد.
برای درمان آرتروز چه بخوریم؟
تغذیه نقش مهمی در کنترل التهاب مفاصل دارد. مصرف مواد غذایی سرشار از امگا ۳ مانند ماهیهای چرب (سالمون، ساردین و مکرل)، روغن زیتون، گردو و دانه چیا میتواند به کاهش التهاب کمک کند. سبزیجات برگسبز، میوههای رنگی و غذاهای حاوی آنتیاکسیدان مانند زغالاخته و کلم بروکلی نیز توصیه میشوند.
از طرف دیگر مصرف غذاهای فرآوریشده، سرخکردنیها، شکر و نوشابه باید محدود شود؛ زیرا این خوراکیها میتوانند التهاب را تشدید کنند. مصرف مکملهایی مانند ویتامین D، کلسیم و گلوکزامین نیز با مشورت پزشک ممکن است مؤثر باشند.
سبک زندگی مناسب برای بیماران مبتلا به آرتروز
افراد مبتلا به آرتروز باید بهطور منظم ورزش کنند، اما این ورزشها باید کمفشار و مناسب شرایط فیزیکی بیمار باشند. بنابراین پیادهروی، شنا، حرکات کششی و تمرینات فیزیوتراپی از جمله گزینههای مناسب هستند.
کاهش وزن نیز تأثیر مستقیمی بر کاهش فشار مفاصل دارد. همچنین استفاده از کفش مناسب، اجتناب از ایستادن یا نشستن طولانیمدت، رعایت موارد ارگونومی در محل کار و خواب کافی نیز میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند.
سخن پایانی
آرتروز بیماری است که بهمرور و بیسر و صدا مفاصل بدن را درگیر میکند! اما با آگاهی، تشخیص زودهنگام و پیروی از یک برنامه درمانی مناسب، میتوان روند پیشرفت آن را کند کرده و درد را کاهش داد. تغذیه صحیح، ورزش منظم، مصرف داروهای تجویز شده و حمایت روانی، چهار رکن اساسی برای مدیریت این بیماری هستند. همچنین توجه به علائم اولیه و اقدام سریع میتواند نقش کلیدی در جلوگیری از بروز آسیبهای جدی مفصلی ایفا کند.
