همه چیز درباره بیماری صرع؛ از علائم تا درمان
صرع یکی از شایعترین اختلالات نورولوژیک در جهان است که با بروز حملات مکرر تشنجی شناخته میشود. برخلاف باورهای نادرست، صرع به معنای اختلال روانی یا محدودیت دائمی نیست. اما درک صحیح این بیماری، شناخت علائم آن و آشنایی با روشهای درمانی مؤثر، میتواند کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهطور چشمگیری بهبود بخشد. در این مقاله به این پرسش پاسخ میدهیم که بیماری صرع چیست و چه علائمی دارد؟ آیا بیماری صرع خطرناک است و چه راهکارهایی برای درمان و کنترل آن وجود دارد؟
معرفی بیماری صرع
صرع (Epilepsy) نوعی اختلال عملکردی مغزی است که به دلیل فعالیت غیرطبیعی مغز ایجاد میشود. این فعالیت غیرعادی باعث بروز تشنجهایی میگردد که بسته به نوع صرع، میتوانند با حرکات غیرارادی، از دست دادن هوشیاری، یا حتی تغییرات رفتاری کوتاهمدت همراه باشند. برخلاف تشنجهایی که ممکن است بهصورت موقت و در اثر عواملی مثل تب یا ضربه به سر بروز کنند، صرع حالتی مزمن و پایدار دارد که معمولاً نیازمند مراقبت و درمان بلندمدت است.
علت صرع میتواند متفاوت باشد که از آنها میتوان به آسیبهای مادرزادی مغز، ضربههای شدید به سر، سکته مغزی، عفونتهای مغزی مثل مننژیت و حتی عوامل ژنتیکی اشاره کرد. گاهی اوقات نیز علت دقیق بیماری مشخص نمیشود که به آن صرع ایدیوپاتیک میگویند.
علائم بیماری صرع چیست؟
علائم صرع بسته به نوع حمله، محل درگیری مغز و سن بیمار متفاوتند. در واقع برای بسیاری از بیماران، صرع به شکل تشنجهای واضح و ناگهانی بروز میکند. اما در برخی دیگر، حملات ممکن است تنها شامل چند ثانیه خیره شدن به نقطهای خاص، بیحرکتی یا حرکات تکراری ساده باشند.
علائم فرد قبل از حمله صرع
برخی بیماران پیش از آغاز حمله، تغییراتی در وضعیت جسمی یا روانی خود احساس میکنند که به آن پیشهشدار گفته میشود. این پیشنشانهها میتوانند شامل بویایی عجیب، دیدن نورهای چشمکزن، احساس تهوع، اضطراب یا خستگی شدید، پلک زدنهای مکرر، تکان خوردن غیرعادی یکی از اعضای بدن و… باشند. پیشهشدار معمولاً تنها چند ثانیه طول میکشد و بلافاصله به حمله منجر میشود.
علائم فرد حین حمله صرع
در حملات تونیک-کلونیک (تشنجهای بزرگ)، فرد دچار سفتی عضلات، حرکات پرشی اندامها، از دست دادن هوشیاری، گاهی کف کردن دهان، فریاد صرعی، سیاه شدن صورت و حتی بیاختیاری ادرار و مدفوع میشود. این حملات ممکن است یک تا سه دقیقه طول بکشند و معمولاً با خستگی شدید و گیجی همراه باشند.
علائم فرد بعد از حمله صرع
پس از پایان حمله، بسیاری از بیماران دچار خوابآلودگی، گیجی، سردرد یا کاهش تمرکز میشوند. این وضعیت ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشد.
صرع در گروههای سنی مختلف
علائم صرع در بزرگسالان معمولاً شدیدتر و واضحتر از کودکان است. در کودکان و نوجوانان، ممکن است حمله به شکل خیره شدن یا پلک زدن سریع، بیحرکتی کوتاه و عدم هوشیاری ناگهانی بروز کند که به آن صرع غایب گفته میشود. اما در موارد حادتر احتمال تشنج کودک و حتی عدم کنترل ادرار در حین تشنج نیز وجود دارد. بیماری صرع در جوانان نیز میتواند با علائمی مانند تکانهای سریع اندامها، تشنج، گیجی موقت، از دست دادن هوشیاری و… همراه باشد.
آیا بیماری صرع خطرناک است؟
صرع در حالت کلی یک بیماری خطرناک نیست، اما در شرایط خاص میتواند تهدیدکننده زندگی فرد باشد. حملات صرعی در زمانهایی مانند رانندگی، شنا یا هنگام کار با ابزارهای خطرناک، ممکن است به آسیبهای جدی منجر شوند. همچنین برخی از بیماران ممکن است دچار حملات طولانی یا مکرر گردند که نیازمند مداخله پزشکی فوری است.
علاوه بر خطرات جسمی، صرع میتواند اثرات روانی و اجتماعی قابل توجهای نیز داشته باشد. اضطراب از وقوع حمله، تبعیض اجتماعی و مشکلات شغلی یا تحصیلی از جمله چالشهایی هستند که بیماران مبتلا به صرع ممکن است با آن روبهرو شوند.
روشهای درمان بیماری صرع
تا امروز درمان قطعی بیماری صرع یافت نشده است، اما در بسیاری از موارد میتوان با استفاده از داروهای مربوطه، رژیم غذایی مناسب و مدیریت سبک زندگی، بیماری را بهخوبی کنترل کرد.
دارودرمانی؛ مهمترین روش درمان بیماری صرع
بیشتر بیماران با مصرف منظم داروهای ضد صرع (مانند کاربامازپین، بنزوباربیتال، لاموتریژین، گاباپنتین و…) میتوانند بدون حمله زندگی کنند یا شدت حملات صرعی را کاهش دهند. اما تجویز دارو باید حتماً تحت نظر متخصص مغز و اعصاب و با پیگیری منظم انجام شود.
برای بیماری صرع چی خوبه؟
مدیریت سبک زندگی در کنار دارودرمانی بسیار مهم است. خواب کافی، پرهیز از نورهای شدید و چشمکزن (مانند نور تلویزیون یا بازیهای ویدئویی)، کاهش استرس، تغذیه متعادل و پرهیز از مصرف الکل یا مواد محرک، میتوانند به پیشگیری از حملات کمک کنند. ورزشهای سبک مانند پیادهروی یا یوگا نیز در بهبود وضعیت عمومی بیمار مؤثرند.
سایر روشهای درمانی صرع
در برخی موارد خاص که دارو مؤثر نیست، روشهایی مانند جراحی (برای برداشتن ناحیه خاص مغز)، تحریک عصب واگ و رژیم غذایی کتوژنیک میتوانند موجب بهبود این بیماری شوند. البته این روشها تنها در شرایط خاص و با بررسی دقیق پزشک تجویز میشوند.
صرع یک اختلال قابل مدیریت!
صرع اگرچه بیماری مزمنی است، اما با شناخت دقیق علائم، درمان علمی و حمایت خانواده و جامعه، میتوان آن را تا حد زیادی کنترل کرد. تشخیص زودهنگام و آغاز بهموقع درمان، کلید مدیریت مؤثر این اختلال است. همچنین آموزش اطرافیان درباره برخورد صحیح با فرد در حال حمله و کاهش استیگما یا انگ اجتماعی، میتواند مسیر زندگی افراد مبتلا به صرع را بسیار هموارتر کند. در پایان یادمان باشد صرع پایان زندگی نیست؛ بلکه افراد مبتلا به این بیماری با مدیریت صحیح آن میتوانند به راحتی به زندگی عادی خود بپردازند.
سوالات متداول
۱. بیماری صرع چیست؟
صرع یک اختلال مزمن مغزی است که با بروز حملات تشنجی مکرر مشخص میشود.
۲. علائم بیماری صرع چیستند؟
علائم صرع شامل تشنج، از دست دادن هوشیاری، حرکات غیرارادی، خیره شدن یا احساسات غیرعادی قبل از حمله است.
۳. علائم صرع در بزرگسالان چگونه است؟
علائم صرع در بزرگسالان معمولاً شامل تشنج، بیهوشی و حرکات پرشی شدید میشود.
4. چطور میتوان بیماری صرع را درمان کرد؟
مصرف منظم داروهای ضد صرع، خواب کافی، پرهیز از استرس و نورهای چشمکزن و پیروی از سبک زندگی سالم باعث بهبود این بیماری میشود.
5. آیا صرع درمان قطعی دارد؟
متاسفانه این بیماری درمان قطعی ندارد؛ اما با دارو و مدیریت مناسب، بیشتر بیماران میتوانند زندگی نرمالی داشته باشند.
