میدونم که خیلی از شما عزیزان با مشکل یبوست مواجه هستید. اگرم خودتون نباشید قطعا یکی از اطرافیانتون باهاش دست و پنجه نرم میکنه. پس بریم که در این پست و پست بعدی به این مشکل بپردازیم.
یبوست چیست؟
یبوست یه مشکل رایجه که میتونه مقطعی یا مزمن باشه. یبوست مزمن به دلیل کاهش حرکات روده بزرگ یا به دلیل حرکات سخت مدفوعی هست که برای مدت طولانی دفع نشده و خشک و سفت شده. تقریبا از هر ۶ نفر یک نفر یبوست مزمن رو تجربه میکنن که میتونه فرد رو از انجام وظایف روزانش دور کنه و فرد برای دفع مدفوعش فشار بیشتری به خودش وارد میکنه.
بنا به تعریف سایت دارویی جان هاپکینس :
Constipation is a condition in which a person has uncomfortable or infrequent bowel movements. Generally, a person is considered to be constipated when bowel movements result in passage of small amounts of hard, dry stool, usually fewer than three times a week
ترجمه متن بالا :
یبوست وضعیتی است که در آن فرد حرکات روده ناراحت کننده یا نادر دارد. به طور کلی، زمانی که حرکات روده منجر به دفع مقدار کمی مدفوع سفت و خشک، معمولاً کمتر از سه بار در هفته، فرد دچار یبوست می شود.
علائم یبوست چیست؟
-دفع مدفوع کمتر از ۳ بار در هفته
-داشتن مدفوع سفت یا گلوله شکل
-نیاز به فشار جهت دفع مدفوع
-حس گرفتگی در رکتوم که مانع از حرکات روده جهت دفع میشه
-حس تخلیه نشدن کامل رکتوم از مدفوع
-نیاز به کمک گرفتن جهت تخلیه روده مثل استفاده از دست جهت فشار آوردن به شکم یا انگشت جهت تخلیه رکتوم
چه موقعی یبوست مزمن قلمداد میشه؟ زمانی که شما ۲ یا تعداد بیشتری از علائم بالا را برای مدت بیش از ۳ ماه تجربه کنید.
علت ابتلا به یبوست چیست؟
گرفتگی در کولون یا رکتوم که میتونه به دلایل زیر رخ بده:
-فیشر آنال (مشابه بریدگیهای اشک مانند که اطراف پوست ناحیه مقعد ایجاد میشه)
-گرفتگی در روده
-کنسر کولون
-تنگ و باریک بودن کولون
-سایر سرطانهای ناحیه شکم که باعث فشار به کولون میشن
-سرطان رکتال
-برآمدگی رکتوم از پشت دیواره واژن (رکتوسل)
2-مشکلات اعصابی که به عضله کولون و رکتوم متصل میشن و حرکات عضله را جهت دفع مدفوع باعث میشن. آسیب به این اعصاب میتونه باعث یبوست بشه (اوتونومیک نوروپاتی) یا بیماریهایی مثل اماس، پارکینسون، جراحی ستون فقرات یا سکته مغزی.
یا خود عضلات مشکلی داشته باشن مثل عدم توانایی شل شدن عضلات جهت دفع مدفوع (آنیسموس) یا عضلات ضعیف شده و تحلیل رفته، یا عدم هماهنگی و همکاری بین عضلات لگنی (دیسسینرژیا)
3-یا تغییرات هورمونی در بدن. هورمونها باعث بالانس مایعات بدن میشن. پس برهم خوردن سطح هورمونها به علت بیماریها و مشکلات میتونه باعث ایجاد یبوست بشه. مثل دیابت، پرکاری تیرويید، کم کاری تیرویید، بارداری.
پس همونطور که میبینید نباید به سادگی ازش بگذرید و باید حتما پیگیری کنید تا علتش مشخص بشه (متخصص داخلی/ فوق تخصص گوارش) ریسک فکتورهای ابتلا به یبوست چیه؟
- بالا رفتن سن
- جنسیت خانم
- دهیدراته بودن بدن
- رژیم غذایی کم فیبر
- نداشتن تحرک
بعضی از داروها مثل داروهای خواب آور و ضد دردهای اوپیوئیدی، بعضی از داروهای ضد افسردگی و فشار خون (برای اینکه بدونید دارویی که استفاده میکنید باعث یبوست میشه یا نه، حتما بروشور دارو رو چک کنید)
بعضی از بیماریهای روحی مثل اختلالات غذا خوردن و افسردگی
چه چیزی یبوست را سخت تر میکند ؟
وقتی با یه سری مشکلات دیگه همراه بشه
مثل هموروئید، فیشر آنال، تجمع مدفوع (فکال ایمپکشن)، بیرون زدگی روده از مقعد (رکتال پرولپس) به دلیل فشار جهت دفع مدفوع
پیشگیری از یبوست :
- رژیم غذایی پرفیبر شامل: لوبیا و غلات، سبزیجات، میوهها و سبوس (۱۴ گرم فیبر به ازاء هر ۱۰۰۰ کالری از رژیم غذایی)
- کاهش مصرف مواد غذایی که فیبر کمی دارن مثل غذاهای فراوری شده و لبنیات و فرآوردههای گوشتی
- مصرف مایعات به میزان لازم
- تحرک داشتن و به صورت منظم ورزش کردن
- کاهش استرس
- به تاخیر ننداختن دفع مدفوع زمانی که احساس دفع دارید
درمان یبوست:
درمان یبوست با اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی شروع میشه جهت افزایش سرعت حرکت مدفوع در دستگاه گوارش. در مرحله بعدی درمان دارویی. توجه داشتهباشید که اگرچه خیلی از این داروها نیاز به نسخه پزشک ندارند اما مصرف طولانی مدتشون توصیه نمیشه چون ممکنه ایجاد وابستگی کنه و روده رو تنبل کنه. پس اگر یبوست موقتی دارید کارگشا هستش اما اگر یبوستتون مزمن شد به پزشک مراجعه کنید. از جمله:
ملینها:
ملینها چندین دسته هستن که مکانیسم عمل متفاوتی دارن شامل
- مکملهای حاوی فیبر که حجمدهنده هستند مثل اسفرزه (با نام تجاری پسیلیوم، متاموسیل و موسیلیوم) کلسیم پلیکربوفیل و متیل سلولوز (سیتروسل) سبوس گندم (مثل پودر دینهبرن)
- ملینهای محرک مثل بیزاکودیل، سنا با نام تجاری سیلاکس/ یا سنالین با ترکیب سنا، گل سرخ، رازیانه/ شربت فیژان یا همون شربت انجیر که حاوی سنا هم هست/ شربت سناگراف که البته به عنوان مسهل استفاده میشه برای قبل از پروسههای رادیوگرافی، کولونوسکوپی یا جراحی/ شربت زینلین حاوی انجیر، زنجبیل، نعناع، سوربیتول/ کپسول لاکس فول حاوی عصاره سنا و دانه گشنیز
- ملینهای اسموتیک مثل منیزیوم هیدروکساید (همون شیر منیزی قدیمیا)، منیزیوم سیترات، لاکتولوز و پلیاتیلنگلایکول
- لوبریکانتها که نوعی ملین محرک هستن شامل روغنها مثل روغن کرچک (کپسول نرم کاستورکس شرکت باریج که ترکیبی از روغن کرچک و رازیانهست)
- نرمکنندههای مدفوع مثل سدیم دکوزات و کلسیم دکوزات
- شیافها و انما: مثل شیاف گلیسیرین و شیاف بیزاکودیل
- تاثیر پروبیوتیکها روی کاهش یبوست هنوز اثبات نشده و در حال مطالعه است. پروبیوتیکهایی نظیر لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم
موارد بالا عموما بدون نیاز به نسخه پزشک قابل تهیه هستن اما اگر یبوست فرد به راحتی درمان نشد داروهای دیگری تحت نظر پزشک تجویز میشه (لازم نیست اسماشو بدونید چون نسخهای هستن ولی میگم که شنیدهباشید: لوبیپروستون (آمیتیزا)، لیناکلوتاید، پلساناتاید و اگر یبوست به دلیل مصرف اوپیوییدها ایجاد شده داروهایی مثل متیلنالتروکسان و …
و در اقدام آخر اگر هیچکدوم از موارد بالا جواب نداد عمل جراحی
مواد غذایی مضر برای یبوست :
موز. کافئین. برنج سفید. گوشت قرمز. نان سفید. الکل. شکلات. برخی مکملها مثل آهن. فست فود. چیپس. غذاهای منجمد فراوری شده.
نحوه تشخیص یبوست به چه شکله؟
معمولا پزشک عمومی با چندتا تست تشخیص رو میذاره یا از تستهای زیر برای یافتن علت یبوست کمک میگیره:
-آزمایش خون: برای یافتن علل سیستمیک مثل عملکرد غده تیرويید یا بالا بودن سطح کلسیم بدن
-ایکس ری: برای مشاهده گرفتگی در رودهها و حضور مدفوع تجمعی در کولون
-سیگموئیدوسکوپی: برای مشاهده رکتوم از راه مقعد
-کولونوسکوپی: برای مشاهده کل کولون با یک تیوپ انعطافپذیر مجهز به دوربین
-آنورکتال مانومتری: برای بررسی عملکرد عضله اسفنگتر مقعد به کمک بالن
-تست دیگری هم جهت بررسی عملکرد کل مسیر گوارشی وجود داره که فرد یک کپسول حاوی ماده مارک شده رو میخوره تا طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت سرگذشت این کپسول در بدن بررسی بشه. و یا غذایی حاوی رادیوکربن فعال و تعقیب آن توسط دوربین است .
